Hittegolf overspoelt kokkels

donderdag 17 oktober 2019

Door: Cora de Leeuw

 

Al eeuwenlang komen kokkels langs de Nederlandse kust voor, in wisselende hoeveelheden. In 2018 en 2019 waren de hoeveelheden extreem laag, waarschijnlijk door de hoge temperaturen op het wad. Voor vogels en mensen was de hoeveelheid voedsel daardoor ook minder.

 

Eeuwen oud

De gewone Kokkel (Cerastoderma edule) komt in onze regio al voor sinds het vroeg pleistoceen, dus meer dan een miljoen jaar. Op de stranden spoelen dan ook vaak fossiele schelpen aan, grijsblauw of oranjebruin van kleur. Levende kokkels zijn lichter van kleur en zitten enkele centimeters diep in de bodem van vooral bij laag water droogvallende platen. Hun voedsel bestaat uit in het water zwevende deeltjes, met name levend plankton en dood organisch materiaal. De Kokkel komt meestal in - soms zeer dichte - concentraties voor, de zogenoemde kokkelbanken. De naam edule betekent 'eetbaar' of 'smakelijk'. Broed en jonge kokkels worden veel gegeten door garnalen, krabben, jonge vissen en kleine vogels zoals de Kanoetstrandloper; oudere kokkels zijn een belangrijke voedselbron voor grotere vissen en vogels zoals de Eidereend en de Scholekster. Ook mensen eten ze, bijvoorbeeld in een Spaanse paella.

 

Kokkelstand voorjaar

Ieder voorjaar inventariseert Wageningen Marine Research (WMR) in opdracht van het Ministerie van LNV het kokkelbestand in de Waddenzee, Oosterschelde en Westerschelde. Op basis van de uitkomsten van deze telling (het voorjaarsbestand) wordt een schatting gemaakt van het kokkelbestand dat op 1 september aanwezig zal zijn (het najaarsbestand), uitgaande van gemiddelde groei- en sterftefactoren en een natuurlijke sterfte van 28%. Deze waarden zijn experimenteel vastgesteld en een gemiddelde over meerdere jaren. Op grond van het geschatte najaarsbestand wordt door het bevoegd gezag bepaald hoeveel kokkels het komende jaar opgevist mogen worden.

 

Hittegolf zomer 2018

In de zomer van 2018 werd een extreem hoge sterfte waargenomen onder kokkels, waarschijnlijk als gevolg van de lange hittegolf in juli en augustus van dat jaar. Daarom zou het najaarsbestand van kokkels sterk overschat kunnen zijn. Om die reden is in augustus en september 2018 een

herbemonstering uitgevoerd in de Waddenzee en Oosterschelde. Er werd inderdaad veel meer sterfte vastgesteld: in de Waddenzee 60% bij de kokkels van 2 jaar en 66% bij de oudere kokkels. In de Oosterschelde werd in alle jaarklassen een nog hogere sterfte gemeten: tot wel 90% bij 1-jarige kokkels en 96% bij meerjarige kokkels. Op grond van deze gegevens is een herziene schatting gemaakt en zijn de visvergunningen aangepast.  

 

Toekomst van de kokkels

In 2019 was er vooral in de Waddenzee een extreem grote sterfte onder de kokkels, in sommige gebieden stierf wel 80% van het bestand. En weer was er een warme periode in de zomer. Ook viel het op dat de kokkels dit jaar heel dicht op elkaar lagen. Uit een Portugese studie uit 2015 bleek dat 100% van de kokkels stierf als ze zes uur lang werden blootgesteld aan een temperatuur van 35°C. Ook in Nederland zijn zulke temperaturen al gemeten. Kokkels zijn koudbloedig en kunnen slecht tegen hoge temperaturen. Het is heel goed mogelijk dat door klimaatveranderingen vaker van dit soort hittegolven gaan voorkomen. Er wordt onderzocht of er andere oorzaken van de hoge sterfte zijn, zoals infectieziekten. Onderzoek en beleid houden zo de vinger aan de pols om te voorkomen dat deze belangrijke voedselbron niet meer beschikbaar is voor vogel en mens.

 

 

Bronnen:

 



Artikel WadWeten

Het tweewekelijkse artikel WadWeten verschijnt in de digitale nieuwsbrief en op de websites van de Waddenvereniging en Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door wetenschappers van de Waddenacademie en de Waddenvereniging.

In 2010 werden een aantal WadWeten artikelen gebundeld in het boekje Waddenwijsheid (ISBN 9789087410230).
Begin 2015 kwam er een vervolg: Meer Waddenwijsheid (ISBN 9789087410322). Het rijk geïllustreerde boek geeft antwoorden op vragen als: welke beestjes krioelen er in het zand, welke wadvogels werden gegeten in de terpentijd, hoe oud wordt een zwaardschede, welke stormen zijn gevaarlijk voor de Wadden.

Ecomare Waddenacademie Waddenvereniging