ROUTES || Weelde tot aan de horizon
Onder een lucht die steeds van kleur verschiet, fietst journalist Annemarie Bergfeld door het vlakke Groningse land aan de rand van de Waddenzee. Het hoge noorden rond Uithuizen biedt ongerepte charme: via Doodstil rijdt ze naar De Hemelpoort en verder.
Zelf de route fietsen?
Deze fietsroute van 45 kilometer (die niet is gemarkeerd) begint en eindigt bij de Menkemaborg in Uithuizen. Parkeren kan op het parkeerterrein van de borg. Kom je per trein? Het station van Uithuizen ligt op circa 1500 meter van de Menkemaborg. Dicht bij het station zit Lietmeijer Tweewielers, waar je een fiets kunt huren.
Akkers met vruchtbare grond
Razendsnel schuiven de wolken langs de helblauwe hemel, hun kleuren variëren van helderwit tot diepdonkergrijs. De Groninger luchten twijfelen vandaag tussen regen en zon. Het ís nog droog als ik met mijn fiets aan de hand bij de Menkemaborg sta. Eerst maar op pad, besluit ik daarom. Het land rond Uithuizen is plat en wijds – hoe kan het ook anders in het hoogste noorden van Groningen. Vanaf de hoogholtjes, de hoge houten fietsersbruggetjes die her en der de waterlopen overspannen, ligt de horizon nog verder. Op de akkers, ooit gewonnen op de Waddenzee, groeien bosuien, granen, aardappelen, wortelen en bieten. Die vruchtbare kleigrond is een van de vele rijkdommen van deze streek.
Doods-til
Het eerste dorp dat ik passeer is Doodstil, net iets meer dan een handvol huizen aan weerszijden van het Boterdiep. Drie daarvan zijn rijksmonument. De voormalige burgemeesterswoning, villa Barmerhoek, met kenmerken van art nouveau- en chaletstijl, is door Het Groninger Landschap prachtig gerestaureerd en verduurzaamd. In 2005 werd Doodstil uitgeroepen tot de mooiste plaatsnaam van Nederland. Waarschijnlijk verdiende het die titel vanwege onze hang naar rust en stilte, maar de herkomst van de naam heeft niets met stilte te maken, maar alles met een brug, ’til’ in het Gronings. Het verhaal wil dat de schipper van het pontje dat beide oevers vroeger verbond, ooit een ongelukkige manoeuvre maakte waardoor de lijkkist die moest worden overgezet in het water verdween. Om zulke ongelukken in de toekomst te voorkomen, kwam er een brug: de Doods-til.
Fietste ik net nog in de felle zon, op weg naar Oldenzijl loost een donkergrijze wolk opeens een heleboel water. Ik zie een bankje tegen een boerenschuur staan, daar kan ik het misschien iets droger houden tot de bui is overgewaaid. De boer komt ook net het erf op. ‘Gerust hoor’, antwoordt hij op mijn vraag of ik even mag schuilen. Hij komt naast me zitten en we maken een praatje over zijn aardappelen en de uitdagingen die ‘het klimaat’ met zich meebrengt voor een aardappelboer. Na tien minuten is de hemel boven de boerderij alweer helderblauw.
Boer als kunstenaar
Oldenzijl is het volgende pareltje aan het snoer dat mijn fietsrondje is. De grond langs de rivier de Fivel die hier ooit stroomde, was ook al zo vruchtbaar. Ook hier zie je de rijkdom van de bodem terug in de monumentale boerderijen in en rond het dorp. Op een van de zeven wierden van Oldenzijl staat de 13e-eeuwse Nicolaaskerk. Ook in oorsprong 13e-eeuws en met een maar liefst 50 meter hoge toren is de Mariakerk in Uithuizermeeden. De blauw-witte toren met een bijzondere vormgeving was ooit een frivoliteit van de borgheer van de nabijgelegen Rensumaborg.
In de 500 meter verderop gelegen Eemstuin, een paradijsje vol kraakverse groente, bomen en vogels, tref ik Liz Wijma. Met haar zoontje Jon in de draagzak controleert ze de groei van de sperziebonen. ‘Ze gaan goed’, constateert ze. In 2018 verruilde Liz met haar vriend Jouke de stad en een leven als kunstenaar voor een bestaan als biologisch-dynamisch groenteteler in Uithuizermeeden. ‘Jouke zegt altijd: als boer ben je ook kunstenaar. We werken niet meer met verf of video, maar maken nu mooie spitskolen en preien. En het is een feest te zien hoe blij de mensen met onze producten zijn. We verkopen ze hier aan huis en we staan elke vrijdag op de Vismarkt in Groningen.’ Liz en Jouke ervaren het ook als een feest om op het platteland te wonen. ‘We worden ontzettend gelukkig van de ruimte op en rond ons erf. We zitten negen kilometer van de zeedijk, maar zelfs hier ruik ik het zilte van de zeewind. Dat maakt me elke keer weer blij.’
Langs De Hemelpoort
En verder gaat het. Langs B&B/camping/rustpunt Lentemaheerd (met oplaadpunt voor e-bikes). Langs boerderijwinkel Goudgewas in Roodeschool, een groente- en fruithemel in een grote loods, waar ook vlees, zuivel en brood uit de streek te koop is. Langs kwekerij en kijktuin Aan de Dijk, een oase van hoog opgaand groen in het vlakke land. En langs de Eemshaven. Is de tegenwoordige bedrijvigheid van zeehavens, windturbines en grote grijze datacenters de rijkdom van de toekomst? Het gebied heeft iets fascinerends, toch fiets ik liever snel door.
De meest noordelijke punt van ons vasteland – schapen op de dijk, zee aan mijn voeten, zicht tot aan Borkum – wordt gemarkeerd door het kunstwerk De Hemelpoort van kunstenaar René de Boer. Dit is een mooie plek om even te zitten en te kijken naar de Waddenzee. Als het water straks wegtrekt, komen de vogels hier weer met z’n allen naar voedsel zoeken. De slikbodem is als een rijk gedekte tafel voor ze.
Heb ik te lang aan het wad gezeten, in de Eemstuin rondgehangen of te langzaam gefietst? Hoe dan ook ben ik te laat om de rijkdom van de 18e-eeuwse adellijke familie Alberda in de Menkemaborg vandaag nog te gaan bekijken. Maar ik heb genoten van alles wat ik zag en deed vandaag. En morgen ben ik ook nog hier en kan ik de Menkemaborg bezoeken. Ook dat is rijkdom. Net als de rust en ruimte van deze streek.
Meer interessante adressen
- In de Menkemaborg loopt tot eind december de expositie ‘Borgbaasjes’ over dieren op en rond de borg. Van vissen en duiven voor het diner tot pauwen, reigers, honden en katten. In het Schathoes op het borgterrein kun je eten en drinken. Info: menkemaborg.nl.
- Liz en Jouke geven graag een inkijkje in hun ’tuinleven’. In hun zelfgebouwde Huis van de Aarde op de Eemstuin organiseren ze theater, lezingen, kunst en diners. Kijk voor evenementen en mogelijkheden op eemstuin.nl en huisvoordeaarde.nl.
Het magazine WADDEN ook lezen?
Dit artikel is verschenen in het magazine WADDEN van maart 2025 en is geschreven door Annemarie Bergfeld met fotografie van Annemarie Bergfeld.
Ontvang 3x per jaar het (digitale) magazine WADDEN voor € 32,50 met prachtige fotoreportages, interessante artikelen en speciale lezersvoordelen. Met jouw lidmaatschap help je het Waddengebied te beschermen.
Proefexemplaar aanvragen