ROUTES || Langs de rijke oogst Middelsee
In deze maanden liggen de Noord-Friese akkers er niet op hun mooist bij. Maar de oogsten die het land in de zomer opbracht, brengen kleur in de winter. En dit land is ook nog eens heel geschikt voor een winters fietstochtje.
Zelf de route fietsen?
Beleef met deze fietsroute van 59 kilometer de bijzondere overgang tussen oud en nieuw land na de indijking van de Middelsee. Ontdek de jonge zeeklei van Het Bildt met veel akkerbouw, naast de zeeklei van het veel oudere terpenland met kronkelende wegen als oude sporen van het wad. Beide zeekleigebieden zijn bakermat van de rijkste landbouwgrond. Dit eeuwenoude vruchtbaar boerenland ontstond door de creatieve wisselwerking van mens, kleigrond en natuur. Dat dit gebied nog altijd nauw is verbonden met de getijdenwerking van de Wadden- en Noordzee, kom je snel achter. Dankzij de afwatering van binnenwater – tweemaal daags! – via zeesluizen op het wad bij eb. Genoeg om te ontdekken tijdens je route.
Fruitbomen in Berlikum
In de vijver van het Hemmemapark dobbert een paartje zaagbekken. Aan de schaduwkant van het met berken begroeide eiland ligt nog een vliesje ijs op het water. Vanaf de uitkijktoren zie ik dat de rijp op de weilanden rond het park snel verdwijnt onder de februarizon. De vrijwilligers van de dorpsboomgaard in Berlikum hebben de afgelopen weken zo’n 300 fruitbomen gesnoeid.
Vandaag nemen ze de elzensingel onder handen. Peren, appels, pruimen, hazel- en walnoten brengt de boomgaard voort die ‘door het dorp’ wordt onderhouden. Vorig jaar was een geweldig jaar, herinneren Tjeerd Posthuma en Wijbrand de Graaf zich terwijl ze nijver doorwerken. Meer dan 2,5 ton plukten ze met z’n allen. Een groot deel van de oogst ging naar de Voedselbank, de vrijwilligers kregen allemaal een tas vol fruit en twee ton werd aan Dykstra State geleverd.
Groenten in Menaldum
Ik kom net bij de boerderijwinkel in Menaldum vandaan gefietst waar Grietje Lautenbach me liet zien welke producten ze verkoopt, vrijwel uitsluitend lokaal en regionaal. Vlees, eieren, zuivel, aardappelen, groenten, fruit, bier, chocola, noten, sappen, bakproducten. En dan niet een paar soorten, nee, alles in tientallen variëteiten. Er staan bakken vol met bonen: bruine bonen, Wieringer bonen, gele woudbonen, Friese tuinbonen, citroenbonen.
Grietje staat even stil bij de lichtgroene Dik Trom erwt, ooit een populair ras, maar daarna van de radar verdwenen. “Piet Hoekstra uit Sint Jacobiparochie heeft ‘m teruggebracht. Het is een grote, zoete erwt, heerlijk om erwtensoep van te maken.”
Om de enorme appeloogst van 2022 in de streek, inclusief die van Hemmemapark, kwijt te raken, ontwikkelde Grietje’s dochter Hilly, die actief is in voedselinnovatie, drie nieuwe producten: Waadsap, Waadfris en Waadhap. Eerder al bedachten zij en haar collega’s de zwampasta, een pasta van oesterzwammen gekweekt op koffiedik. Pasta’s, natuurlijk. Ook die zijn in vele varianten te koop bij Dykstra State.
Pastinaaksoep in Zwarte Haan
Het is een windstille dag, perfect voor een winters fietstochtje. Lekker ook dat in deze streek niet al te veel bomen staan, bijna de hele dag voel ik de zon op mijn gezicht. De vroegere streekbewoners zouden ook wel gek zijn geweest als ze hier bossen hadden geplant. De zware kleigrond van de voormalige Middelsee en het opgeslibde land van polder ’t Bildt behoren tot de meest vruchtbare van ons land, hier kon beter voedsel verbouwd worden. En dat is wat er nog altijd gebeurt.
In de eerste maanden van het jaar liggen de akkers er niet op hun mooist bij, maar de oogsten van afgelopen zomer en herfst zijn ruim aanwezig in de vele boerderijwinkels en kraampjes langs de weg. Én op tafel. Op het beschutte terras van restaurant De Zwarte Haan eet ik een stevige pastinaaksoep met garnalen. “Onze groentes komen van Bildts Genot van Teun de Jong uit Sint Annaparochie,” wordt erbij verteld. “En de garnalen zijn duurzaam gevangen door de vissers van SOLT uit Zoutkamp.”
Keky in Oude Bildtzijl
Je kunt niet in Zwarte Haan zijn en níet even ‘over de dijk’ kijken. Daar strekt het wad zich uit. Grote groepen kokmeeuwen, scholeksters en een enkele aalscholver rusten aan de rand van een kronkelende slenk. De rood-wit gestreepte Amelander vuurtoren lijkt vlakbij. Ik gun mezelf een kwartiertje op de dijk met dit heerlijke vergezicht. Als het tijd is om weer landinwaarts te trekken, sta ik even stil bij De Slikwerker. Dit standbeeld eert de mannen die met niets meer dan een schop en een kruiwagen het hele Bildt drooglegden.
Cultureel bezoekerscentrum de Aerden Plaats in Oude Bildtzijl, deels gehuisvest in de voormalige Julianakerk (en inclusief vlindertuin, theeschenkerij, expositieruimte voor lokale kunstenaars, toeristisch informatiepunt, streekproductenwinkeltje en archeologisch steunpunt) vertelt het interessante verhaal van het ontstaan van ’t Bildt en van de Friese Waddenkust.
In de theeschenkerij serveert vrijwilliger Kirsten Zwijnenburg thee met de plaatselijke specialiteit Ouwe Sylster Keky (cake), aan een dorpsgenoot die even komt buurten. De Keky wordt exclusief gemaakt door bakker Van der Wal in Stiens.
Voorjaar in Koarnjum
De weg Leeuwarden-Holwerd is grofweg de grens tussen het oude land en het polderland dat op de Middelsee werd gewonnen. Langs de 13e-eeuwse Sint Vituskerk van Feinsum fiets ik dat oude land van terpen, kerkjes en weer in. Nog vóór Leeuwarden volgen Britsum, Koarnjum en Jelsum: net als Feinsum zijn ook dit terpdorpen met kerken die hun oorsprong in de middeleeuwen hebben. Maar eerst is er nog Bartlehiem, dat zijn faam dankt aan de Elfstedentocht, en de Dokkumer Ee, misschien wel het mooiste riviertje van Friesland.
Het fietspad loopt er pal langs. Mijn laatste stop is het park van Martenastate in Koarnjum, in de luwte van de stevige terpkerk. Rond het mini-kasteeltje met ui-vormige spits is de grond bezaaid met sneeuwklokjes en boerenkrokussen. In de eerste maanden van het jaar is dit park, net als dat van Dekema State in het naastgelegen Jelsum, een weelde van stinzenplanten, de vooruitgeschoven troepen van het voorjaar.
Sla ook deze adressen niet over
Anne-Famke’s Pleats, pal aan de Dokkumer Ee, herbergt twee B&B-kamers, waar je zo vanuit je bed de tuin inloopt. In de zomer is er ijs en thee, het hele jaar door organiseren Wini en Jori elke maand een sociale eetkamer ‘om nieuwe mensen te ontmoeten.’
In saunacomplex De Zoutbron in Vrouwenparochie is het ontspannen met een hoofdletter O. Het zout in het zoutwaterbad is afkomstig uit de eigen, natuurlijke bron. Met B&B.
Het magazine WADDEN ook lezen?
Dit artikel komt uit het winternummer 2023 van het magazine WADDEN. Het artikel is geschreven door Annemarie Bergfeld als ook de fotografie.
Ontvang 3x per jaar het (digitale) magazine WADDEN voor €32,50 met prachtige fotoreportages, interessante artikelen en speciale lezersvoordelen. Met uw lidmaatschap steunt u ons werk en helpt daarmee het Waddengebied beschermen.
Proefexemplaar aanvragen(opent in nieuw tabblad)
