Raad van State: ook streep door ontgrondingsvergunning schelpenwinning

De Raad van State heeft de ontgrondingsvergunningen voor schelpenwinning in de Waddenzee en de Noordzeekustzone vernietigd. Nadat de rechter eerder in door de Waddenvereniging en Natuurmonumenten aangespannen zaken al de natuurvergunningen voor beide gebieden van tafel veegde, oordeelt de hoogste bestuursrechter nu dat ook de vergunning voor het afgraven van de zeebodem niet aan de wettelijke regels voldoet.

Een ontgrondingsvergunning is vereist om de bodem van de zee af te graven of te verlagen. Hoewel de aangevochten vergunningen begin 2026 formeel al waren verlopen, vond de Raad van State dat er goede redenen waren om hier een duidelijke uitspraak over te doen. De uitspraak wijst op de strenge eisen waaraan eventuele toekomstige vergunningen moeten voldoen.

Stap voor stap naar een beschermde zeebodem

De uitspraak van de Raad van State is het voorlopige sluitstuk van een reeks opeenvolgende juridische procedures die de Waddenvereniging en Natuurmonumenten samen voerden om de natuur te beschermen:

• Natuurvergunningen: Eerder oordeelde de rechter al twee keer dat de afgegeven natuurvergunningen  niet goed genoeg waren: in juni 2024 voor de Waddenzee en de Noordzeekustzone en vervolgens in december 2025 nog een keer over een nieuwe vergunning voor de Noordzeekustzone.
• Ontgrondingsvergunning: De Raad van State bevestigt nu dat ook de vergunningen voor het afgraven van de bodemlaag zelf (de ontgronding) in beide gebieden ondermaats waren.

Waarom schelpen in zee moeten blijven

Het gaat hier om het winnen van ‘lege’ schelpen, dus zonder schelpdieren erin. Schelpenbanken vormen een harde ondergrond waaraan bijvoorbeeld jonge mosselen  zich hechten om te overleven. Daarmee vormen ze de onmisbare basis voor de voedselbronnen van beschermde vogels zoals de zwarte zee-eend en eidereend. Bovendien bevatten de schelpen veel kalk, wat helpt de toenemende verzuring van het zeewater te neutraliseren. Schelpen weghalen om er bijvoorbeeld fietspaden van te maken – waarvoor inmiddels prima duurzame alternatieven bestaan – past niet in een beschermd natuurgebied.

Een noodzakelijk succes, met oog voor de menselijke maat

Voor de natuur in ons Werelderfgoed is deze uitspraak een cruciaal succes. Tegelijkertijd realiseren de Waddenvereniging en Natuurmonumenten zich heel goed dat dit besluit een zware slag is voor de betrokken schelpenvissers en hun familiebedrijven. Zij hebben recht op houdbare vergunningen en dat kan alleen als de overheid de natuurvoorwaarden respecteert.

Samen zoeken naar een duurzame toekomst

Grootschalige delfstofwinning hoort niet thuis in kwetsbare beschermde natuurgebieden. Wel zijn er duurzame alternatieven op locaties búiten deze kwetsbare Natura 2000-gebieden.