Vijf vragen over het verstoren van vogels
De mens komt graag op het wad, maar vogels zijn daar niet altijd blij mee. Binnen het programma Wij&Wadvogels van onder andere Waddenvereniging en Vogelbescherming Nederland is gekeken naar de verstoring. Hoe kun je die op een mensvriendelijke manier verminderen?
1. Waarom storen vogels zich aan mensen?
Naderende wandelaars, honden, boten en bijvoorbeeld kitesurfers worden door de meeste vogels als mogelijk gevaar gezien. Net zoals een overvliegende roofvogel, een natuurlijke bron van verstoring, gevaar inhoudt. Vogels reageren daarop met een verhoogde hartslag, alertheid, weglopen of opvliegen, en dat kost ze energie. Verstoorde vogels stoppen meestal met eten, waardoor ze minder energie binnenkrijgen. Oudervogels die van het nest worden gejaagd, lopen gevaar dat hun eieren en kuikens worden geroofd. Over de langetermijneffecten van verstoring op populaties is relatief weinig bekend. Voor scholeksters is berekend dat door meer dan 1,5 verstoringen per uur de winteroverleving afneemt. Bij op stranden broedende soorten als strandplevier en bontbekplevier verlaagt verstoring het broedsucces.
2. Komt menselijke verstoring van wadvogels vaak voor?
Ja, op sommige plekken in het Waddengebied wel. Zo werden in een onderzoek aan de Friese kust vele duizenden bergeenden, bonte strandlopers, kluten, scholeksters, tureluurs en wulpen geobserveerd bij een zogenoemde hoogwatervluchtplaats. Op de kwelder ter plekke ‘overtijen’ wadvogels tijdens hoogwater, wanneer zij niet het wad op kunnen. Mensen veroorzaakten 27 procent van de verstoringen waarbij vogels wegliepen of opvlogen, en roofvogels 16 procent. De rest werd toegeschreven aan opkomend water (16 procent) of had geen duidelijke aanleiding (vals alarm, 44 procent). De meeste menselijke verstoringen kwamen van mensen die al of niet met hond de kwelder of zelfs het wad betraden. Fietsers en stilzittende mensen op de dijk veroorzaakten nauwelijks tot geen verstoring.
3. Waarom worden alle broedgebieden en hoogwatervluchtplaatsen niet afgesloten?
Op het eerste gezicht lijkt afsluiting voor de vogels het beste. Toch is dat niet altijd zo, volgens onderzoek in het programma Wij&Wadvogels. Vogels worden door mensen erg belangrijk gevonden in hun waardering voor natuur. Hierom kunnen zulke harde algemene verboden het draagvlak voor natuurbescherming ondermijnen. Volgens fysisch geograaf Bas Bijl van de Waddenvereniging is het in de Waddenzee belangrijk dat er grote aaneengesloten geheel gesloten ‘herstelgebieden’ komen, om het zeeleven te beschermen. Maar op het land gelden andere overwegingen. Het is namelijk niet per se aanwezigheid van mensen die bepalend is voor vogelverstoring, maar hoe zij zich – vaak zonder nadenken – gedragen: te dichtbij komen, honden meenemen, lawaai maken en van paden afwijken. Om zulk gedrag te verminderen is meer bewustwording over verstoring beter dan mensen uitsluiten, stelt Bijl.
4. Zijn mensen in het waddengebied op de hoogte van het probleem?
Ja en nee. In het Wij&Wadvogels-onderzoek werden enquêtes verspreid onder bezoekers en bewoners van het Waddengebied. Een kwart van de bezoekers en een derde van de bewoners gaf aan graag vogels te kijken. Het bewustzijn over het belang van vogels beschermen lag zeer hoog. Toch waren zowel bewoners als bezoekers zich weinig bewust dat zij met het eigen gedrag vogels kunnen verstoren. Veel respondenten gaven aan meer informatie te willen om beter rekening te houden met vogels. Meer voorlichting en educatie zou dus nuttig zijn, volgens het onderzoek.
5. Hoe geven we wadvogels dan wel meer rust?
Dat kan op inventieve maar ook heel simpele manieren. Om bijvoorbeeld broedvogels aan de oostpunt van Terschelling beter te beschermen, is op het Noordzeestrand een bordje met ‘einde eiland’ geplaatst, dat mensen ontmoedigt verder oostwaarts te gaan. Bij andere voor wadvogels belangrijke plekken maken vogelkijkhutten en -schermen het bezoekers mogelijk zonder verstoring vogels te kijken. Bij de hoogwatervluchtplaats waar het verstoringsonderzoek plaatsvond stond enige tijd een ‘getijdenwijzer’ die tijdens hoogwater mensen adviseerde niet de kwelder op te gaan: een voorbeeld van ‘dynamische zonering’, toegang afhankelijk laten zijn van het getij, seizoen, of andere factoren. Deze aanpak, zo is het idee, kan op meer plekken worden toegepast. In 2027 volgt een eindmeting van de effectiviteit van de maatregelen om verstoring te verminderen.
Het magazine WADDEN ook lezen?
Dit artikel is verschenen in het magazine WADDEN van juni 2026 en geschreven door Marcus Werner.
Ontvang 3x per jaar het (digitale) magazine WADDEN voor €32,50 met prachtige fotoreportages, interessante artikelen en speciale lezersvoordelen. Met jouw lidmaatschap help je het Waddengebied te beschermen.
Magazine bestellen
