Vijf vragen over winst voor de waddennatuur
Een historische overwinning voor de natuur werd het genoemd: de aanname van de Natuurherstelwet in 2024 door de EU. Nederland en andere lidstaten moeten voor 1 september 2026 met een concreet natuurherstelplan komen. Wat betekent dit voor de waddennatuur?
1. Nog een Europese verordening?
De Waddenzee lijkt al voldoende beschermd te worden vanuit Europa. Er is immers al een Habitat- en vogelrichtlijn, waar de aanwijzing van de Waddenzee als Natura 2000-gebied een uitwerking van is. Een evaluatie van deze richtlijn heeft echter laten zien dat in veel lidstaten – en zeker in Nederland – de achteruitgang helemaal geen halt wordt toegeroepen. Dat komt onder andere doordat die verordening uitgaat van een ‘inspanningsverplichting’: als de landen maar hun best doen, is dat voldoende. Nu krijgen landen een resultaatverplichting: ze moeten dus echt zorgen voor verbetering. Ook is er deze keer een duidelijk tijdspad: in 2030 moet 20 procent van de aangetaste leefgebieden zijn hersteld, tien jaar later 50 procent en in 2050 maar liefst 90 procent.
2. Wat gaat er verbeteren voor de Waddenzee?
Dat is nog niet bekend. Het ministerie van LVVN is nog bezig met het maken van het natuurherstelplan. Groene organisaties zoals de Waddenvereniging, Natuurmonumenten en Stichting De Noordzee praten mee in de werkgroep die gaat over de kuststrook en de zoute wateren, en dus ook de Waddenzee. Deze experts hebben aangegeven dat herstel alleen kan plaatsvinden als grote delen van de Waddenzee met rust worden gelaten. Op die plekken zou geen enkele bodemberoerende activiteit (bijvoorbeeld visserij waarbij de bodem wordt omgewoeld) mogen plaatsvinden. Op die manier krijgt de natuur ruimte en tijd om te herstellen. Daarnaast hebben ze benadrukt dat de randvoorwaarden op orde moeten zijn: onder andere doelstellingen uit de Kaderrichtlijn Water moeten écht gehaald worden om herstel mogelijk te maken.
3. Wordt de Waddenzee een natuurgebied met een hek eromheen?
De Waddenzee blijft een plek waar ook de mens woont, werkt en recreëert, maar de natuur krijgt vaker voorrang dan nu het geval is. Op dit moment zijn er veel te veel menselijke activiteiten die op zichzelf al de natuur beïnvloeden, maar vooral gezamenlijk een enorme impact hebben. De natuur in het Waddengebied gaat met deze wet echt weer voorrang krijgen. Ook het toerisme krijgt hiermee te maken. Dat betekent niet dat er niets meer kan, maar het is wel mogelijk dat sommige plekken op kwetsbare momenten afgeschermd worden van wadlopers, kitesurfers en zeilers. Ook zal opnieuw kritisch gekeken moeten worden naar economische activiteiten die veel schade berokkenen. De onlangs afgegeven vergunning voor garnalenvisserij past bijvoorbeeld niet binnen de opdracht om de natuur van de Waddenzee te herstellen, zeggen de natuurorganisaties.
4. Wat gaat de rest van het Waddengebied ervan merken?
Naast herstelmaatregelen in de Waddenzee zelf, zijn er ook maatregelen nodig aan de randen van de Waddenzee. Zo zijn zoet-zoutovergangen noodzakelijk om de waddennatuur te herstellen. Dat betekent dat bijvoorbeeld het Lauwersmeer weer meer in verbinding moet komen met de Waddenzee. De situatie in de Eems, die troebel en vuil is en weinig leven herbergt, moet ook op orde worden gebracht. Naast het verminderen van de watervervuiling zal ook de oorzaak van de troebelheid (verdiepen vaargeulen en baggeren) moeten worden weggenomen. Extra binnendijkse natuur zorgt ervoor dat het slib op een natuurlijke manier kan neerslaan en het estuarium Eems-Dollard weer kan functioneren als een gezond estuarium.
5. Kost dat niet heel veel geld?
De natuurherstelwet kost geld, bijvoorbeeld voor herstelmaatregelen, extra monitoring en aanpassingen in landbouw en steden. Maar daar staat veel tegenover. Adviesbureaus Berenschot en Arcadis rekenden in 2024 voor toenmalig minister Christianne van der Wal uit dat de wet in heel Nederland weliswaar 76 miljard kost, maar 127 miljard oplevert. De opbrengsten zitten in schoner water, betere bodems, meer biodiversiteit en bescherming tegen klimaatverandering. Dat is gunstig voor boeren, waterbedrijven, de bouw, recreatie en uiteindelijk voor iedereen die in Nederland woont. Ook kan natuurherstel bijdragen aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat en hogere leefkwaliteit. Niets doen is uiteindelijk veel duurder.
Het magazine WADDEN ook lezen?
Dit artikel is verschenen in het magazine WADDEN van maart 2026 en geschreven door Koen Moons.
Ontvang 3x per jaar het (digitale) magazine WADDEN voor €32,50 met prachtige fotoreportages, interessante artikelen en speciale lezersvoordelen. Met jouw lidmaatschap help je het Waddengebied te beschermen.
