WADDEN || Vijf vragen over een eigen stem voor de Waddenzee
Vijf vragen over de Waddenzee als rechtspersoon. De Waddenzee kan als natuurgebied een rechtspersoon worden en daarmee eigen rechten krijgen, concluderen onderzoekers van Nyenrode in een rapport van de Waddenacademie. Maar wat houdt dat in en hoe kan dat een verschil maken?
1. Een zee met rechten, is dat niet raar?
Het klinkt misschien wat vreemd, maar de Waddenzee zou zeker niet het eerste voorbeeld in de wereld zijn. Afgelopen jaren werden op verschillende plekken in de wereld bergen, rivieren of bomen aangewezen als juridische persoonlijkheid, waardoor ze net als mensen of bijvoorbeeld bedrijven of verenigingen eigen rechten krijgen. Daardoor moet er bij economische ontwikkelingen altijd en immer rekening gehouden worden met de belangen van die ene rivier, berg of boom. Het begon in 2017 met de voor Maori heilige rivier Whanganui in Nieuw-Zeeland. Afgelopen jaar volgde het eerste Europese voorbeeld: de lagune Mar Menor in Spanje. Wereldwijd zijn er meer dan vierhonderd van dit soort initiatieven.
2. Waarom is de mogelijkheid nu onderzocht?
Ook in Nederland maken natuurbeschermers zich al langer hard voor rechten voor bijvoorbeeld een rivier (het project Maas in de Wet) of een zee (Ambassade van de Noordzee). Ook het idee om de Waddenzee rechten te geven is niet nieuw, maar werd begin dit jaar concreter toen de minister na vragen vanuit de Tweede Kamer toezegde serieus naar de mogelijkheid te kijken. De Waddenacademie wil met dit rapport de discussie verder stimuleren. Er wordt vaak gezegd dat in het Nederlands rechtssysteem zoiets niet zou passen. De rechtsgeleerden laten in dit onderzoek echter zien dat er ook in Nederland geen onoverkomelijke obstakels bestaan om een natuurlijk element als rechtspersoon aan te wijzen.
3. Hoe kan een zee voor zijn rechten opkomen?
De Waddenzee kan natuurlijk zelf geen bezwaarschrift schrijven of aanschuiven bij een overleg. Daarom moet de zee een menselijke vertegenwoordiging krijgen. In Spanje zijn bijvoorbeeld voogden aangesteld, die als wettelijke vertegenwoordiger van Mar Menor optreden. Voor de Waddenzee stellen de onderzoekers van dit nieuwe rapport voor een raad op te richten met daarin mensen die geen economische belangen in het gebied hebben en dus echt voor het belang van de Waddenzee zelf opkomen.
4. Is een wet om natuur te beschermen niet voldoende?
De onderzoekers denken van niet. Overheden en instanties die nu beslissen over de Wadden laten soms economische activiteiten toe die gezien geldend beleid en wetgeving vragen oproepen, aldus de onderzoekers. Ook staan de natuurbelangen lang niet zo voorop als deze organisaties in hun communicatie doen geloven. Zo’n nieuwe raad kan daar wel voor zorgen. De Waddenacademie, de opdrachtgever van het onderzoek, ziet daarnaast als grote voordeel dat de Waddenzee meer als geheel zal worden beschouwd en dat ook meer naar de effecten van alle menselijke activiteiten tezamen wordt gekeken.
5. Krijgt de Waddenzee werkelijk een eigen stem?
Dat is nog moeilijk te zeggen. De huidige minister die erover gaat, Christianne van der Wal van Natuur en Stikstof, is niet helemaal overtuigd van de noodzaak. Ze ziet het idee van rechten voor natuur wel als ‘inspiratiebron’, maar ziet geen aanleiding om de zee echt als rechtspersoon aan te wijzen. Onder druk van de Tweede Kamer zegde ze begin dit jaar echter toch toe om samen met haar Duitse en Deense collega’s te gaan kijken of daadwerkelijk toekennen van rechten aan de Waddenzee een meerwaarde is voor de bescherming ervan.
Lees hier het hele rapport van de Waddenacademie(opent in nieuw tabblad)
Het magazine WADDEN ook lezen?
Dit artikel is verschenen in het magazine WADDEN van maart 2023 en geschreven door Koen Moons.
Ontvang 3x per jaar het (digitale) magazine WADDEN voor €32,50 met prachtige fotoreportages, interessante artikelen en speciale lezersvoordelen. Met jouw lidmaatschap help je het Waddengebied te beschermen.
Magazine bestellen