Cruiseschepen
De Meyer werf in Papenburg levert cruiseschepen die behoren tot de grootste ter wereld. Regelmatig wordt er een nieuwe reus van meer dan 300 meter lengte door de Eems gesleept richting zee. Daarvoor wordt dan het water extra opgestuwd.
Troebel
Het water van de Eems ziet er uit als bruine soep en er is een enorm gebrek aan zuurstof.

Eems

De Eems is een uniek gebied. Het is de enige plaats in Nederland waar zoet water nog vrij de Waddenzee in stroomt. De rivier kan haar unieke positie alleen niet waar maken. De natuur en het landschap in de Eems-Dollard zijn al heel lang de dupe van enorme economische ontwikkelingen. Jarenlang verdiepen, versmallen en rechttrekken heeft geleid tot een troebele rivier waarin op sommige stukken nog maar nauwelijks leven mogelijk is. De Waddenvereniging zet zich al jaren in om die situatie te verbeteren.

 

Wat is het probleem?

Over de Eems wordt al van oudsher gevaren. Schepen zijn steeds groter geworden en dus moest ook de vaargeul door de Eems steeds dieper worden. Daarnaast is de Eems steeds rechter gemaakt, zodat schepen een kortere route konden varen. Door deze maatregelen stroomt het water bij vloed nu veel sneller de Eems in. De hoge stroomsnelheid zorgt ervoor dat het slib in het water niet bezinkt, maar stroomopwaarts ophoopt. Dijken dragen ook bij aan het probleem: de Eems is smal geworden en er zijn geen brede uiterwaarden of kwelders waar het water bijna stilstaat en het slib kan bezinken. Het slib kan wel in de havens bezinken, maar daar wordt het steeds uitgehaald. Het opgebaggerde slib wordt ergens anders in de Eems verspreid, en zorgt voor vertroebeling.

 

Al bij al is de Eems veel te troebel, met grote gevolgen voor de natuur. In troebel water dringt nauwelijks zonlicht door en dat brengt de hele voedselketen in gevaar. Dat begint al met algen die niet meer kunnen groeien zonder zonlicht. Een ander probleem is het slechte zicht, waardoor op zicht jagende vissen en vogels hun eten niet meer kunnen vinden. Trekvissen kunnen door de slechte omstandigheden in de Eems de rivier niet meer gebruiken om van zoet naar zout water te trekken en andersom.

 

Zoeken naar oplossingen

De Waddenvereniging kan niet in haar eentje alle problemen oplossen. Samen met andere natuur- en milieuorganisaties, maar ook overheden en bedrijven, zoeken we naar de beste en meest haalbare manieren om de kwaliteit van de Eems te verbeteren. Daarvoor is in juli 2016 een meerjarig programma vastgesteld.

De komende jaren gaat er in het kader van dit programma aan de Groninger kust op diverse plaatsen gewerkt worden aan geleidelijkere overgangen tussen zoet en zout water. Daarbij wordt ook bekeken of er slib ingevangen kan worden, wat het water in de Eems minder troebel moet maken. Verder wordt er onderzoek gedaan hoe het systeem van platen, geulen en stromend water misschien aangepast kan worden, zodat er minder vertroebeling ontstaat. Het hele programma kost zo’n 60 miljoen tot 2020. 

Om de Eems echt gezond te krijgen, zullen er waarschijnlijk nog meer maatregelen nodig zijn. Het vastgestelde programma “Eems-Dollard 2050” gaat vooral over de eerste periode (2016-2020). Gaandeweg moet uit onderzoek duidelijk worden wat voor maatregelen er verder getroffen moeten worden. Het programma wordt dus tussentijds steeds bijgesteld en aangevuld. 

 

Grensprobleem

Wist je dat Nederland en Duitsland het niet eens zijn over waar de grens loopt? Duitsland vindt dat de grens in de Eems vlakbij de Nederlandse kust loopt. Nederland vindt dat de grens middenin de vaargeul ligt. Dat is veel verder naar het oosten, dus naar Duitsland toe. Tussen de twee grenzen ligt een “betwist gebied”, wat tegenwoordig heel netjes “samenwerkingsgebied” genoemd wordt. Eigenlijk is niemand daar echt de baas. En dat is een probleem. Want wie gaat er nu iets doen aan de troebelheid van de Eems?

 

Over wie er verantwoordelijk is voor de natuur en hoe de toestand van de Eems verbeterd kan worden zijn er nog steeds geen goede afspraken gemaakt tussen Nederland en Duitsland. Beide landen zitten wel aan tafel om te overleggen over de Eems. De tijd dringt, want Europese regels zeggen dat de Eems aangewezen moet worden als Europees beschermd natuurgebied (Natura 2000 gebied). Daar hoort ook een plan bij dat aangeeft hoe het gebied beheerd moet worden. De Waddenvereniging houdt samen met andere Nederlandse en Duitse natuur- en milieuorganisaties het proces scherp in de gaten en proberen zoveel mogelijk invloed uit te oefenen zodat er een goed beheerplan komt.

 

Rechtszaken

Sommige bedrijven passen niet aan de Waddenzee. Dat geldt ook voor de Eems. De kolencentrale van Essent/RWE is hiervan een voorbeeld. Hij is zo hoog dat je hem op tientallen kilometers afstand kunt zien, stoot allerlei verontreinigingen uit, verstoort een groot gebied rond de Eemshaven en draagt bij aan de klimaatverandering.

 

De Waddenvereniging heeft van 2008 tot 2015 met rechtszaken geprobeerd de kolencentrale te stoppen. Helaas zijn uiteindelijk (en soms na diverse verbeterrondes) alle vergunningen geldig verklaard. De centrale draait nu volop, aangezien kolen op het moment goedkoper zijn dan gas. Groot nadeel is dat er bij energieproductie uit kolen twee keer zoveel CO2 uitgestoten wordt dan wanneer er gas wordt gebruikt. Daarom wordt er nu ook een discussie gevoerd over de vraag of Nederland haar kolencentrales niet beter kan sluiten.