Plakboek en online album

Deze zomer bladeren we door de oude plakboeken van de Waddenvereniging. Aan de hand van de krantenknipsels van vroeger, bekijken we wat er na vijftig jaar waddenbescherming is veranderd.

 

Bekijk ook eens het online jubileumalbum, met een tijdlijn over de gebeurtenissen in die vijftig jaar, waarin je ook je eigen herinneringen aan de Waddenvereniging van vijftig jaar terug tot aan deze zomer kunt zetten. Laat een foto of verhaaltje achter!

De kleuren van het wad
In het boek De kleuren van het wad. Van bedreigde zee tot werelderfgoed beschrijft Kester Freriks de geschiedenis van een halve eeuw Wadden en Waddenvereniging aan de hand van verhalen van tal van betrokkenen. Het is te bestellen in de webshop.
Blog van Plakboek

Wie beheert de Waddenzee?

donderdag 13 augustus 2015
Blog van Plakboek



Ruim dertig boortorens, militaire oefenterreinen op drie waddeneilanden en bij de Lauwerszee, drie afvalleidingen, industrie, havens en ga zo maar door. De bedreigingen van het Nederlandse Waddengebied die zijn afgebeeld in een illustratie uit maart 1973 uit ons plakboek liggen als een deken over het waddengebied. Toeval of niet, zo’n zelfde illustratie maakten we in 2012 weer, met als toevoeging de visserijactiviteiten. In die veertig jaar lijkt er niet veel veranderd. Net als nu bleek in 1973 het beheer over de Waddenzee ook al een issue, niet voor niets kopte de krant toen al “Waddenzee speelbal van politieke elementen”, een plek waar ‘elf ministeries, drie provincies en 31 gemeenten zich elk op eigen wijze met de zaken bezighouden en het aan samenwerking ontbreekt’.

 

Een prachtig interview in januari 1973 met toenmalig voorzitter van de Waddenvereniging, de heer Pronker, illustreert precies waar het probleem zit. Hij vertelt over een vergadering van het gemeentebestuur van Vlieland over de gaswinning op Ameland, waar hij ook mocht aanschuiven. “En buiten hoorde je om de drie minuten een explosie en door het raam zag je de waterfonteinen in het gebied waar het van Staatsbosbeheer niet mocht. We zeiden toen: stop es effe met vergaderen, buiten gebeurt iets wat niet mag. Waarop Staatsbosbeheer zei: wij hebben niet het beheer over de Waddenzee. Een man van een andere afdeling vertelde, dat hij er wel een waarnemer in een scheepje had zitten, maar die lette op de vissen; over de vogels ging zijn afdeling niet. Het staatstoezicht op de mijnen zat ook rond de tafel, maar zei: we kunnen het niet verbieden, want seismisch onderzoek is vrij. Toen hebben we tegen Rijkswaterstaat gezegd: jullie hebben het beheer, kunnen jullie het niet verbieden? Nee, zei Rijkswaterstaat, we kunnen alleen iets verbieden om nautische redenen, niet als het om vogels gaat. Toen naar de meneer van de Rijksplanologische Dienst, die ook rond de tafel zat. Die kon ook niks doen, want de minister van binnenlandse zaken zit al negen jaar boven op de gemeentelijke indeling van de Waddenzee. Zo kon de burgemeester van Vlieland ook niks doen, want zijn gemeente houdt nog steeds op bij de hoogwaterlijn, en daar buiten waren de explosies. En terwijl alle instanties er rond de tafel zaten, ging het buiten rustig door.” De Waddenzee lijkt, zoals in een van de knipsels beschreven, “onder deze omstandigheden ‘een niemandsland waar alles mag’”.

 

Dat er duidelijke afspraken gemaakt moesten worden, was bekend. Toenmalig staatssecretaris Vonhoff pleitte op een milieuconferentie in Wenen voor de inspanning van zowel de aangrenzende landen, als de verder gelegen staten, als het gaat om de bescherming van het waddengebied. Want, zo stelt het krantenknipsel: “Het vuile water van de Rijn stroomt immers langs de kust noordwaarts en tast de flora en de fauna tot diep in het Waddengebied aan. Als kruispunt van de trekroutes van vele vogelsoorten noemde de staatssecretaris de Waddenzee een Europese ontmoetingsplaats, een ‘biologisch Straatsburg’.” Ook beschrijven een aantal knipsels dat destijds de besturen van de drie Waddenprovincies al bijeenkwamen om te discussiëren over een ‘gekoördineerd beleid ten aanzien van ruimtelijke ordening en milieubeheer in het Waddengebied’. Maar dat beleid is er nooit gekomen. Zoals Pronker het zo poëtisch formuleerde: “De hemel beware ons er voor, dat de Waddenzee in de grabbelton van de politieke besluitvorming wordt gegooid. Het is duidelijk, dat deze chaotische, rechteloze situatie niet mag voortduren, wil de Waddenzee nog enigszins behouden blijven.”

 

In verschillende krantenknipsels lezen we dat het waddengebied zelfs de status van nationaal park zou krijgen. De Bosplaat op Terschelling kreeg al de benoeming van natuurreservaat. Tot onze verbazing lezen wij in ons plakboek dat dit geen garanties biedt, want het kan door een volgend kabinet weer worden ingetrokken en de natuurbeschermingswet verbiedt boringen en andere ingrijpende werkzaamheden op het terrein niet. Begin jaren tachtig keerde het tij. Na vele discussies over de meest wenselijke vorm van bestuur en beheer, naast de instelling van een nationaal Park Waddenzee passeerden bijvoorbeeld ook een speciale waddenwet of een wadden coördinatiewet de revue, besloot de Regering uiteindelijk de bescherming van de Waddenzee op te nemen in een Planologische Kernbeslissing. Deze PKB Waddenzee, goedgekeurd door de Tweede Kamer, is richtinggevend voor lagere overheden als provincies en gemeenten en bevat alle beleidsuitgangspunten voor de Waddenzee. De PKB is gekoppeld aan de natuurbeschermingswet, het juridisch kader voor de bescherming van de Waddenzee. De PKB, die nog steeds van kracht is en nu structuurvisie Waddenzee heet, regelt bijvoorbeeld dat inpolderingen niet zijn toegestaan, er in de Waddenzee geen boortorens mogen worden opgericht en boven de Waddenzee een minimumvlieghoogte geldt.

 



Werelderfgoed

De voorgenomen inpolderingen gingen niet door, de dertig boortorens kwamen er niet en in 2009 wees UNESCO, mede dankzij de Waddenvereniging, de Waddenzee aan als natuurlijk werelderfgoed. Toch is het nog steeds onduidelijk wie wat precies in de Waddenzee beheert. Ook wordt bij beslissingen over verstorende activiteiten niet of nauwelijks rekening gehouden met de reeds aanwezige verstorende activiteiten. De illustratie we in 2012 maakten laat een wirwar van de bodemberoerende activiteiten in het waddengebied zien. De Waddenvereniging is met name bezorgd over de opeenstapeling van effecten. In 2013 blijkt nogmaals uit een rapport van de Algemene Rekenkamer dat de Waddenzee dat er op het gebied van beheer nog een slag te slaan is; er zijn dertien beheerders die niet goed samenwerken en niet goed met elkaar afstemmen. De Waddenvereniging blijft zich nog steeds inzetten voor een samenhangend beheer, waarbij ook de opeenstapeling van effecten meegenomen wordt, zodat het belang van Werelderfgoed Waddenzee voorop staat.